PinΒρες το κατάστημά σου

Έθιμα του τόπου μας

Αρχική/Έθιμα του τόπου μας
Card cap

Η εποχή του Τρύγου!

εικονίδιο ημερομηνίας

13 Σεπτέμβριος, 2021

Ο τρύγος τόσο στο παρελθόν όσο και σήμερα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό στην ομαδική δουλειά και την αλληλοβοήθεια. Τα τρυγημένα σταφύλια συγκεντρώνονται σε ειδικά κοφίνια (τρυγοκόφινα), δηλαδή σε μεγάλα πλαστικά δοχεία. Έπειτα, ο μούστος μεταφέρεται και αποθηκεύεται συνήθως σε μεγάλα ξύλινα βαρέλια, όπου και βράζει, συμβαίνει δηλαδή η γνωστή ζύμωση.

 

Ο τρύγος στην Κρήτη

Υπάρχουν αρκετά παραδοσιακά έθιμα που διατηρούνται ζωντανά μέχρι και σήμερα στα χωριά της Κρήτης. Ένα από αυτά είναι και η συγκομιδή των σταφυλιών και η παραγωγή κρασιού αλλά και της τσικουδιάς, έθιμα που από παλιά τα τιμούσαν ιδιαιτέρως οι ντόπιοι. Μάλιστα, ένα από τα πρώτα ελληνικά πατητήρια βρέθηκε στο Παλαίκαστρο και χρονολογείται από τη Μυκηναϊκή περίοδο.

Η ιστορία του κρασιού και της αμπελουργίας στην Κρήτη «μετράει» τόσα χρόνια όσα και ο ίδιος ο πολιτισμός της. Το γλυκό κρασί της Κρήτης και αργότερα το «αθήρι» από την ομώνυμη ποικιλία υπήρξαν από τα πιο φημισμένα κρασιά κατά την βυζαντινή περίοδο. Κατά τη ενετοκρατία, το ντόπιο κρασί είχε απογειωθεί, ενώ είχε αρχίσει να εξάγεται εκτός από τη Βενετία και σε άλλες χώρες της Ευρώπης.

Ο τρύγος τόσο στο παρελθόν όσο και σήμερα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό στην ομαδική δουλειά και την αλληλοβοήθεια. Τα τρυγημένα σταφύλια συγκεντρώνονται σε ειδικά κοφίνια (τρυγοκόφινα), δηλαδή σε μεγάλα πλαστικά δοχεία. Έπειτα, ο μούστος μεταφέρεται και αποθηκεύεται συνήθως σε μεγάλα ξύλινα βαρέλια, όπου και βράζει, συμβαίνει δηλαδή η γνωστή ζύμωση. Η πρώτη δοκιμή του κρασιού γινόταν τη μέρα του Αγίου Δημητρίου, στις 26 Οκτωβρίου, ή στις 3 Νοεμβρίου, του Αγίου Γεωργίου του Μεθυστή.

Η περίοδος του τρύγου στο νησί διαφέρει από περιοχή σε περιοχή ανάλογα με την ποικιλία και το υψόμετρο. Συνήθως ξεκινά τον  Αύγουστο,  με βασικό μήνα τον Σεπτέμβριο. Ο  τρύγος αλλά και το πάτημα των σταφυλιών ήταν μία από τις σημαντικότερες αγροτικές εργασίες και γινόταν αφορμή για γιορτή και παρατεταμένο πανηγύρι που συνοδευόταν πάντα από τα ανάλογα έθιμα.

Η παραγωγή κρασιού περιλαμβάνει το πάτημα των σταφυλιών στα πατητήρια, που μοιάζει με χορό. Όσοι συμμετέχουν πατούν ή και τρέχουν πάνω στα σταφύλια και διασκεδάζουν με την ψυχή τους. Από την άλλη, η κρητική τσικουδιά ή αλλιώς ρακή, που είναι το χαρακτηριστικό ποτό του νησιού, δε λείπει ποτέ από κανένα σπίτι και δημιουργείται από την μονή απόσταξη των στέμφυλων (στράφυλλων ή τσίκουδων), δηλαδή των στέρεων (φλοιός και κουκούτσια) που μένουν από τη ρώγα όταν αφαιρέσουμε το χυμό της, τα οποία έχουν υποστεί ζύμωση. Η προέλευση της λέξης «ρακή» έχει τις ρίζες της στην αρχαιοελληνική λέξη «ραξ» που αναφέρεται στην ρώγα του σταφυλιού.

Η διαδικασία παραγωγής τσικουδιάς στην Κρήτη, τα λεγόμενα «καζανέματα», αποτελούν μια παράδοση που δείχνει πόσο βαθιές είναι οι ρίζες του συγκεκριμένου ποτού στην ιστορία. Η παραδοσιακή απόσταξη, τα λεγόμενα καζανέματα» ή ρακοκάζανα, γίνονται σε ειδικά διαμορφωμένους χώρους όπου είναι τοποθετημένο το «καζάνι», το σκεύος στο οποίο γίνεται το βράσιμο και η απόσταξη της τσικουδιάς.

Οι μηχανισμοί και οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται μέχρι και σήμερα είναι οι παραδοσιακοί. Συνήθως το αποστακτήριο ανήκει σε μία οικογένεια και κληροδοτείται στα μέλη αυτή της οικογένειας, περνάει δηλαδή από τη μία γενιά στην άλλη. Οι άνθρωποι που έρχονται για να φτιάξουν τη δική τους τσικουδιά συχνά φέρνουν και ψήνουν φαγητό στα κάρβουνα, ενώ η φρέσκια, δυνατή τσικουδιά ρέει άφθονη καθ’όλη τη διάρκεια.

Η αναβίωση πολλών τοπικών ποικιλιών, ο σεβασμός στην παράδοση, αλλά και η συνεχής εξέλιξη της τεχνοτροπίας και των γνώσεων, σε συνδυασμό με την επιστήμη αποτελούν τους βασικούς λόγους της μεγάλης ανάπτυξης τόσο του κρασιού όσο και της τσικουδιάς στο νησί.

 

Ο Τρύγος στη Νεμέα

Κατά την ελληνική μυθολογία, ο Διόνυσος μετά από παρότρυνση του Δία, ταξίδεψε πολύ για να βρει να βρει τρόπο να κάνει τους ανθρώπους να χαίρονται. Σε ένα από τα ταξίδια του γνώρισε τον Οινέα, που του έδωσε να πιει οίνο. Ενθουσιασμένος ο θεός Διόνυσος, βρήκε το νόημα στη ζωή του και τριγυρνούσε στο εξής με αμπελόφυλλα για να διδάξει στους ανθρώπους την καλλιέργεια του αμπελιού ώστε να ευφραίνεται η καρδιά τους. Κι αν κάπου εκτυλισσόταν πράγματι αυτή η ιστορία, αυτό το μέρος βρίσκεται σίγουρα στη Νεμέα!

Το αμπέλι και η παραγωγή κρασιού είχαν, έχουν και θα έχουν εξέχουσα θέση στην ελληνική παράδοση, αλλά ακόμα περισσότερο στη Νεμέα, τη μεγαλύτερη αμπελοοινική ζώνη της Ελλάδας αλλά και όλων των Βαλκανίων. Εκεί, η λατρεία του θεού Διονύσου παραμένει ζωντανή για πάνω από 3.5000 χρόνια. Γι’ αυτό και κατά κύριο λόγο οι κάτοικοι ζουν από τη γη και το αμπέλι.

Στην αρχαία Αθήνα γιόρταζαν τα Οσχοφόρια, γιορτή που πήρε το όνομά της από τον Όσχο ή όσχη ή ώσχη, όπως ονομαζόταν το κλαδί αμπελιού που είχε επάνω του σταφύλια. Νέοι, ντυμένοι με μακρό ιερατικό χιτώνα κρατώντας όσχους, δηλαδή τσαμπιά σταφύλια, έκαναν αγώνα δρόμου από το ναό του Διονύσου μέχρι το ναό της Σκιράδος Αθηνάς στο Φάληρο.

Ο τρύγος παράγεται από το αρχαίο ρήμα «τρυγάω, τρυγώ», όπου για πρώτη φορά χρησιμοποιείται από τον Όμηρο. Το συγκεκριμένο ρήμα συγγενεύει με το «τρύω» που σημαίνει «συνθλίβω» τα σταφύλια στο πατητήρι ή αλλιώς στην καρούτα.

Κατά τον μύθο, στο χαμηλό λόφο στα νότια του σημερινού κάμπου της Νεμέας, κοντά στις πηγές του Ασωπού, ο βασιλιάς Άρας έχτισε μια πόλη, έναν τόπο ευλογημένο, μ’ ένα ποτάμι να περνάει από τον εύφορο κάμπο, που ονομάστηκε Φλιασία, αφού εδώ βασίλεψε, σύμφωνα με το μύθο, ο Φλίας, ο γιος του θεού Διονύσου. Λέγεται ότι εκεί καλλιεργήθηκε για πρώτη φορά αμπέλι και έτσι παράχθηκε για πρώτη φορά ο περίφημος φλιάσιος οίνος, περιζήτητο κρασί που λέγεται ότι συνόδευε τα πλούσια συμπόσια του βασιλιά Αγαμέμνωνα στα ανάκτορα των Μυκηνών. Η παλιά ονομασία της Νεμέας, ήταν Αη Γιώργης και από αυτό πήρε το όνομα του το σταφύλι, αλλά και το ομώνυμο δημοφιλές κρασί, το «αγιωργίτικο».

Κατά τη διάρκεια του τρύγου, τις «Μεγάλες Μέρες» της Νεμέας δημιουργούνται «Δρόμοι του Κρασιού», με τα οινοποιεία και τους αμπελώνες να συναντιούνται με τους αρχαιολογικούς χώρους της Αρχαίας Νεμέας, του Σταδίου και με το Ναό του Ηρακλέους στις Αρχαίες Κλεωνές και έτσι η πραγματικότητα συναντάει το μύθο.

Σας προτείνουμε εδώ κρασιά από την Νεμέα! 

 

Ο τρύγος στη Σαντορίνη

Στον ελληνικό αμπελώνα την πρώτη ημέρα του Σεπτέμβρη οι αγρότες συνήθιζαν να καλούν το «πνεύμα της βλαστήσεως», ενώ έστελναν τον σπόρο στην εκκλησία για να το ευλογήσει ο παπάς. Ο Σεπτέμβριος  από παλιά είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με τον «τρύγο», γι’αυτό και λέγεται «Τρυγητής», καθώς η συγκομίδη σταφυλιών είναι η κύρια αγροτική ενασχόληση εκείνη την περίοδο.

Τα έθιμα του τρύγου έχουν τις ρίζες τους στην αρχαιότητα, όπου τα Διονυσιακά έθιμα ήταν αφιερωμένα στο θεό του κρασιού τον Διόνυσο, στον Βάκχο και την Αφροδίτη και όσο διαρκούσαν όλοι κατανάλωναν μεγάλες ποσότητες κρασιού. Κατά την μυθολογία, ο άμπελος ήταν γιος σατύρου και ο πλέον ευνοούμενος του Θεού Διονύσου. Όπως αναφέρεται, μια μέρα ο άμπελος βγήκε πάνω στο δέντρο για τον τρύγο, έπεσε όμως στο έδαφος και σκοτώθηκε. Τότε ο Διόνυσος παρακάλεσε τον Δία να του δώσει «χάρη» και έτσι ο δεύτερος μεταμόρφωσε τον άμπελο στο ομώνυμο φυτό.

Ο σαντορινιός αμπελώνας εκτείνεται σε 12.000 στρέμματα περίπου και είναι αυτόρριζος, καθώς ποτέ δεν προσβλήθηκε από φυλλοξήρα, λόγω της ηφαιστειακής σύστασης του εδάφους. Το μοναδικό terroir του νησιού «δίνει» μοναδικά κρασιά υψηλής ποιότητας, κάτι που φαίνεται ιδιαιτέρως στα παλαιωμένα. Μάλιστα, οι ντόπιοι ονομάζουν άσπα το σκληρό και συνεκτικό έδαφος της Σαντορίνης, καθώς δημιουργήθηκε από αλλεπάλληλα στρώματα ηφαιστειακών υλικών, όπως η τέφρα, η λάβα και η ελαφρόπετρα, καλύπτοντας το υπέδαφος, κατά τις διαδοχικές εκρήξεις.

Η Σαντορίνη διαθέτει έναν από τους πιο παλιούς αμπελώνες σε όλο τον κόσμο με ρίζες στα προϊστορικά χρόνια και αποτελεί εγγενές στοιχείο του τοπίου της. Το μοναδικό της κλίμα, η σύσταση του εδάφους, τα ιδιαίτερα ανθεκτικά φυτά στις ξηροθερμικές συνθήκες του νησιού, με πλούσιο και δυνατό ριζικό σύστημα, η συσσωρευμένη εμπειρία των καλλιεργητών, που πλέον συνδυάζεται με την επιστημονική γνώση για την αμπελοκαλλιέργεια και την οινοποίηση, καθώς και οι γηγενείς ποικιλίες, έχουν συμβάλλει καθοριστικά στην παραγωγή ποικιλιών κρασιού εξαιρετικής ποιότητας.

Στη Σαντορίνη ο τρύγος λέγεται βέντεμα και αποτελεί πλέον μία έννοια ταυτόσημη και με το πανηγύρι, το γλέντι και το τραγούδι. Οι τρυγητάδες ξεκινούν τις πρώτες μέρες του Αυγούστου τις ετοιμασίες με τον καθαρισμό των κάναβων (οινοποιείων) και έπειτα μεταφέρουν στην κάναβα τα σταφύλια και ανάλογα με το χρώμα τους (άσπρα ή μαύρα), τα ρίχνουν σε χωριστό πατητήρι.

Και σήμερα ο τρύγος εξακολουθεί να ταυτίζεται τόσο με τη διασκέδαση, το γλέντι, τους χορούς, τη μουσική και το φαγοπότι, αλλά και με τη μεθοδική ομαδική δουλειά, γι’ αυτό και οι παλαιοί αμπελουργοί συνήθιζαν να επαναλαμβάνουν διαρκώς το τρίπτυχο «θέρος –τρύγος– πόλεμος».